Şahıs şirketi nasıl kurulur? Tek kişilik bir ticari faaliyete başlamak isteyenlerin en sık sorduğu sorulardan biri budur. Şahıs şirketi (hukuken şahıs işletmesi), ayrı bir tüzel kişilik oluşturmadan, kişinin kendi adına yürüttüğü ticari faaliyettir. Kuruluşu sermaye şirketlerine göre daha sadedir; ancak “sadece vergi dairesine gidip kaydolmak” yetmez. İşe başlama bildirimi, defter, belge düzeni ve vergi levhası gibi yükümlülüklerin başlangıçtan itibaren doğru kurulması gerekir.
Bu rehber, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri broşürüne (Ocak 2025, Yayın No: 537) dayanır. Şahıs işletmesi ile limited şirket arasında karar vermediyseniz önce Şahıs Şirketi mi, Limited Şirket mi? yazımıza göz atabilirsiniz.
Özet: İşe başlamayı, başlama tarihinden itibaren on gün içinde bildirmek gerekir. Bildirim Dijital Vergi Dairesi üzerinden, vergi dairesine giderek veya posta ile yapılabilir. Süresinde yapılmayan bildirimde usulsüzlük cezası uygulanır.
Şahıs şirketi kuruluşunda temel adımlar
Süreç, faaliyetin türüne göre (esnaf, tacir, serbest meslek) bazı farklılıklar gösterebilir. Ticari kazanç elde edecek bir işletme için genel akış şöyledir:
- Faaliyeti ve vergilendirme usulünü belirleyin. Faaliyetinize ve beklenen kazancınıza göre gerçek usul (bilanço veya işletme hesabı) ya da basit usul gündeme gelir.
- İş yeri adresini netleştirin. Bildirimde iş yeri adresi yer alır; adres değişikliği sonradan ayrıca bildirilir.
- İşe başlama bildirimini verin. Süre, işe başlama tarihinden itibaren on gündür.
- Defter Beyan Sistemi başvurusunu yapın. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ve basit usul mükellefleri için gereklidir (aşağıda süresi var).
- Belge düzeninizi kurun. Fatura, e-Belge uygulamaları ve gerekiyorsa yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (YN ÖKC).
- Vergi levhanızı alın. Mükellefiyet tesisinden itibaren 1 ay içinde.
- e-Tebligat talebinde bulunun. Ticari kazanç yönünden gelir vergisi mükellefiyeti olanlar için zorunludur.
İşe başlama bildirimi: süre ve yöntem
GİB broşürüne göre mükellefler işe başlamayı, işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde bildirmek zorundadır. Bildirim üç yoldan biriyle yapılır:
- Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla,
- Vergi dairesine giderek,
- Posta ile.
Bildirimin zamanında yapılmaması halinde Vergi Usul Kanunu kapsamında usulsüzlük cezası uygulanır. Bu nedenle faaliyete fiilen başlamadan önce evrak ve adres hazırlığını tamamlamak yararlıdır.
Sonradan bildirilmesi gerekenler
| Olay | Bildirim süresi |
|---|---|
| İşe başlama | İşe başlama tarihinden itibaren 10 gün |
| İşi bırakma | Olayın gerçekleştiği tarihten itibaren 1 ay |
| İş yeri adresi, iş veya işletme değişikliği | Olayın gerçekleştiği tarihten itibaren 1 ay |
Kaynak: GİB, İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri, Ocak 2025.
Defter ve kayıt düzeni
Gerçek usulde mükellef olan ticari kazanç mükellefleri, Vergi Usul Kanunu’na göre defter tutmak zorundadır. Defter ve belgeler, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak 5 yıl süreyle saklanır. Defter Beyan Sistemi üzerinden tutulan defterler için ayrıca kâğıt ortamında saklama gerekmez.
Elektronik kayıt sistemleri ise şunlardır:
- Defter Beyan Sistemi (DBS): İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ile basit usule tabi mükelleflerin kayıtlarını elektronik ortamda tutmasını sağlar. Broşüre göre DBS’ye, işe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş gününün sonuna (saat 23.59) kadar başvuru yapılması gerekir.
- e-Defter: Vergi Usul Kanunu ve/veya Türk Ticaret Kanunu’na göre tutulması zorunlu defterlerin elektronik ortamda hazırlanmasına imkân verir. Ayrıntılar için e-Defter rehberimize bakabilirsiniz.
Bilanço ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler defterlerini tasdik ettirmek zorundadır; elektronik ortamda tutulan defterlerde tasdik zorunluluğu yoktur. İşe başlayanlar, kullanacakları defterleri işe başlama tarihinden önce tasdik ettirir.
Defter türü seçimi ve aylık muhasebe işleyişi için Muhasebe ve Defter Tutma hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Belge düzeni, yazarkasa ve vergi levhası
Fatura ve e-Belge
Mükellefler, faaliyetlerine uygun belgeleri (fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, perakende satış fişi, sevk irsaliyesi vb.) düzenlemek zorundadır. Belgeler anlaşmalı matbaalara bastırılır veya noterlere tasdik ettirilir. e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellefler, kayıtlı olanlara e-Fatura, kayıtlı olmayanlara e-Arşiv Fatura düzenler. e-Arşiv’in kapsamı ve sınırları için e-Arşiv Fatura rehberimize başvurabilirsiniz. Belge verilmemesi veya alınmaması halinde Vergi Usul Kanunu’nun ilgili maddelerine göre usulsüzlük cezaları uygulanır.
Yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (YN ÖKC)
Perakende ticaretle uğraşan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, fatura vermek zorunda olmadıkları satışların belgelendirilmesinde YN ÖKC veya GMÖEBYS kullanmak zorundadır. İşe yeni başlayanlar için bu zorunluluk, işe başlama tarihinden itibaren 30 gün içinde başlar; kalkınmada birinci ve ikinci derecede öncelikli yörelerdeki faaliyetlerde bu süre 60 gündür.
Vergi levhası
Yıl içinde işe yeni başlayan gelir vergisi mükellefleri vergi levhalarını mükellefiyet tesisinden itibaren 1 ay içinde almak zorundadır. Sonraki yıllarda levha her yıl Mayıs ayının son gününe kadar alınır. Ayrıntılar için Vergi Levhası rehberimize bakabilirsiniz.
Beyanname ve diğer yükümlülükler
Gerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç mükellefleri; yıllık gelir vergisi, gelir geçici vergi, KDV ile muhtasar ve prim hizmet beyannamelerini hiçbir hadle bağlı olmaksızın elektronik ortamda göndermek zorundadır. Bilanço usulünde beyannameler e-Beyanname üzerinden, işletme hesabında Defter Beyan Sistemi üzerinden verilir. Basit usule tabi mükellefler ticari kazançları nedeniyle gelir vergisi beyannamesi vermez; ancak başka gelirleri (ör. kira, ücret) için beyanname verebilir.
Ticari kazanç yönünden gelir vergisi mükellefiyeti bulunanlar, mükellefiyet tesisi sırasında e-Tebligat talebinde bulunmak ve sistemi kullanmak zorundadır. Elektronik tebligat, mükellefin elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır; bu nedenle e-Tebligat kutusunun düzenli takibi önemlidir.
Mevcut avantajlar: genç girişimci istisnası ve %5 indirim
- Genç girişimci kazanç istisnası: Ticari faaliyeti nedeniyle ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen ve mükellefiyet başlangıcında 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişiler, faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca kazançlarının gelir vergisi tarifesinin ikinci diliminde yer alan tutara kadar olan kısmı için istisnadan yararlanabilir. Şartlar için Genç Girişimci İstisnası yazımıza bakın.
- %5 vergi indirimi: Gelir Vergisi Kanunu’nda belirtilen şartları taşıyan mükellefler, yıllık beyanname üzerinden hesaplanan verginin %5’ini ödenecek vergiden indirebilir.
Kuruluştan önce kendinize sormanız gerekenler
Şahıs işletmesinde işletme sahibi ile işletme hukuken aynı kişidir; bu nedenle işletme borçlarından kişisel malvarlığı ile sorumlu olunur. Kazanç da artan oranlı gelir vergisi tarifesine göre vergilendirilir. Beklenen ciro ve kâr arttıkça şirket türünü yeniden değerlendirmek gerekebilir. Ayrıca iş yeri açma, çalışma izni veya mesleki yeterlilik gibi faaliyete özgü şartlar ilgili kurumlarca ayrıca aranabilir; bunlar bu rehberin kapsamı dışındadır. Sosyal güvenlik yükümlülüklerinizi de faaliyete başlamadan önce SGK mevzuatı açısından mali müşavirinizle birlikte gözden geçirmeniz önerilir.
Sık yapılan hatalar
- İşe başlama tarihi ile bildirim tarihinin birbirinden uzaklaşması ve on günlük sürenin kaçırılması,
- DBS başvurusunun unutulması,
- e-Tebligat kutusunun kontrol edilmemesi,
- Vergi levhasının süresinde alınmaması.
Kuruluş sürecinizi tek tek takip etmek yerine uzman desteğiyle yürütmek isterseniz Şirket Kuruluşu hizmet sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar
- GİB — İşe Yeni Başlayan Ticari Kazanç Mükelleflerinin Hak ve Ödevleri (Ocak 2025, Yayın No: 537)
- Gelir İdaresi Başkanlığı
- Mevzuat Bilgi Sistemi (Vergi Usul Kanunu)
Sık sorulan sorular
Şahıs şirketi kurmak için işe başlama bildirimi kaç gün içinde yapılır?
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) yayımladığı rehbere göre işe başlama, işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla, vergi dairesine giderek veya posta ile bildirilir. Zamanında yapılmayan bildirimler için Vergi Usul Kanunu kapsamında usulsüzlük cezası uygulanır.
Şahıs şirketi sahibi defter tutmak zorunda mıdır?
Gerçek usulde vergilendirilen ticari kazanç mükellefleri Vergi Usul Kanunu'na göre defter tutmak zorundadır. Basit usule tabi mükelleflerin kayıtları ise Defter Beyan Sistemi üzerinden elektronik ortamda tutulur. Hangi usule tabi olacağınız faaliyetinize ve kazancınıza göre değiştiği için mali müşavirinizle birlikte belirlenmelidir.
Şahıs şirketinde vergi levhasını ne zaman almak gerekir?
GİB rehberine göre yıl içinde işe yeni başlayan gelir vergisi mükelleflerinin vergi levhalarını mükellefiyet tesisinden itibaren 1 ay içinde almaları zorunludur. Sonraki yıllarda levha her yıl Mayıs ayının son gününe kadar alınır.
