Ortaklardan biri şirketten ayrılmak istediğinde, yeni bir ortak şirkete girecekse ya da paylar aile içinde yeniden dağıtılacaksa gündeme gelen işlem aynıdır: limited şirkette pay devri. Limited şirketlerde “esas sermaye payı” olarak adlandırılan bu hak, anonim şirket hissesi gibi serbestçe el değiştirmez. Kanun, devrin şeklini, onay mekanizmasını ve tescil adımlarını ayrıca düzenler. Bu adımlardan biri atlanırsa devir geçerli olmayabilir veya şirketin kayıtlarıyla fiili durum birbirinden ayrılır.
Bu yazıda limited şirkette pay devrinin hangi sırayla yapıldığını, genel kurulun rolünü, şirket sözleşmesinin neden belirleyici olduğunu ve uygulamada sık yapılan hataları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri çerçevesinde sade bir dille anlatıyoruz.
Kısa özet: Limited şirkette pay devri; (1) yazılı ve noter onaylı devir sözleşmesi, (2) şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı, (3) pay defterine işleme ve (4) ticaret siciline tescil adımlarından oluşur. Kural ve istisnalar için şirket sözleşmesi mutlaka okunmalıdır.
Pay devrinin hukuki dayanağı nedir?
Konu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun limited şirketlere ilişkin bölümünde, 593 ila 598. maddeler arasında düzenlenmiştir. Kanun 13 Ocak 2011’de kabul edilmiş, 14 Şubat 2011 tarihli ve 27846 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Önemli maddeler şöyle özetlenebilir:
| Madde | Konu |
|---|---|
| 593 | Esas sermaye payının geçişine ilişkin genel hüküm ve pay senetleri |
| 594 | Pay defterinin tutulması |
| 595 | Esas sermaye payının devri (şekil, onay, red ve çıkma hakkı) |
| 596 | Miras, eşler arası mal rejimi ve icra yoluyla geçiş |
| 598 | Pay geçişlerinin ticaret siciline tescili |
| 616 ve 620-621 | Genel kurulun yetkileri ve karar nisapları |
Yazıdaki hükümler bu maddelerin sade özetidir; bir işlemi yapmadan önce kanunun güncel metnine ve şirketin kendi sözleşmesine bakılmalıdır.
Esas sermaye payı ile anonim şirket hissesi arasındaki fark
Anonim şirket paylarının devri, kural olarak daha serbesttir. Limited şirkette ise ortaklar arasındaki güven ilişkisi daha belirgindir. Bu yüzden kanun, ortaklar arasındaki devirler de dâhil olmak üzere esas sermaye payının yalnızca kanunda gösterilen usulle devredilebileceğini söyler (TTK m. 593). Yani “ortaktan ortağa devir olduğu için formalitesiz” diye bir yaklaşım doğru değildir.
Limited şirket ile anonim şirket arasında tercih yapmayı düşünüyorsanız Limited Şirket Nasıl Kurulur? ve Anonim Şirket Nasıl Kurulur? rehberlerimiz karşılaştırma için yararlı olabilir.
Pay devri adım adım nasıl yapılır?
Genel akış aşağıdaki gibidir. Şirket sözleşmesinde farklı düzenlemeler varsa sıra ve koşullar değişebilir.
- Şirket sözleşmesini inceleyin. Devrin yasaklanıp yasaklanmadığına, önalım, geri alım ve alım gibi haklar ile ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri olup olmadığına bakın. Bu kayıtlar devir sürecini doğrudan etkiler.
- Devir sözleşmesini yazılı olarak hazırlayın. Taraflar, devredilen payın tutarı veya oranı, devir bedeli ve ödeme şekli açıkça yazılmalıdır. Pay ek ödeme, yan edim, ağırlaştırılmış rekabet yasağı, önalım gibi haklarla bağlıysa bunlar da sözleşmede belirtilir (TTK m. 595/1).
- Tarafların imzalarını noterde onaylatın. Kanun, devir ve devir borcunu doğuran işlemlerin yazılı yapılmasını ve imzaların noterce onanmasını arar (TTK m. 595/1).
- Genel kurul onayını alın. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur (TTK m. 595/2). Esas sermaye paylarının devirlerinin onaylanması, genel kurulun devredilemez yetkileri arasında sayılmıştır (TTK m. 616/1-g).
- Pay defterini güncelleyin. Şirket, ortakların adlarını, adreslerini, sahip oldukları payları ve devirleri içeren bir pay defteri tutar (TTK m. 594). Devir sonrası yeni ortak deftere işlenir.
- Ticaret siciline tescil için başvurun. Pay geçişlerinin tescili için şirket müdürleri ticaret siciline başvurur (TTK m. 598/1).
- Muhasebe ve vergi kayıtlarını güncelleyin. Ortaklık yapısındaki değişiklik; ortak cari hesapları, kâr payı dağıtımı ve beyannamelerdeki bilgiler bakımından mali müşavirle birlikte gözden geçirilmelidir.
Genel kurul onayı nasıl alınır, reddedebilir mi?
Pay devrinde en çok soru işareti yaratan konu genel kuruldur. Kanuna göre:
- Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse genel kurul, sebep göstermeksizin onayı reddedebilir (TTK m. 595/3).
- Şirket sözleşmesiyle pay devri yasaklanabilir (TTK m. 595/4).
- Sözleşme devri yasaklamışsa ya da genel kurul onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (TTK m. 595/5).
- Şirket sözleşmesinde ek ödeme veya yan edim yükümlülükleri varsa ve devralanın ödeme gücünden şüphe edildiği için istenen teminat verilmemişse genel kurul, sözleşmede hüküm bulunmasa bile onayı reddedebilir (TTK m. 595/6).
- Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onayı vermiş sayılır (TTK m. 595/7).
Karar nisabı açısından kanun, aksi öngörülmedikçe genel kurul kararlarının toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınacağını belirtir (TTK m. 620). Buna karşılık esas sermaye paylarının devrinin sınırlandırılması, yasaklanması veya kolaylaştırılması yönünde şirket sözleşmesini değiştiren kararlar için daha ağır bir nisap aranır (TTK m. 621/1-c). Bu nedenle toplantı çağrısı, gündem ve nisap konusunda şirket sözleşmesi ve kanun birlikte değerlendirilmelidir.
Uyarı: Onay alınmadan yapılan bir noter devri, tek başına payın geçmesi için yeterli olmayabilir. Genel kurul kararı ile devir sözleşmesinin birbiriyle uyumlu olması ve ilerideki uyuşmazlıklara karşı yazılı olarak saklanması önemlidir.
Tescil ve ilan: otuz günlük süre neden önemli?
Pay geçişinin ticaret siciline tescili için başvuruyu şirket müdürleri yapar. Başvuru otuz gün içinde yapılmazsa, şirketten ayrılan ortak kendi adının bu paylarla ilgili olarak silinmesi için ticaret siciline başvurabilir. Bu durumda sicil müdürü şirkete, payı iktisap edenin adının bildirilmesi için süre verir (TTK m. 598/2). Ayrıca sicil kaydına güvenen iyi niyetli kişilerin güveni korunur (TTK m. 598/3). Yani devreden ortak açısından tescilin gecikmesi, ileride üçüncü kişilere karşı ortaklık görüntüsünün sürmesi anlamına gelebilir.
Güncel sicil başvuru usulleri ve gerekli evrak, bağlı olunan ticaret sicili müdürlüğünün uygulamasına göre değişebilir; başvuru öncesinde ilgili müdürlükten teyit almak yerinde olur.
Miras, boşanma ve icra yoluyla pay geçişi
Her pay geçişi devir sözleşmesiyle olmaz. Esas sermaye payının miras, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya icra yoluyla geçmesi hâlinde tüm haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı iktisap eden kişiye geçer (TTK m. 596/1). Ancak şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde payın geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir; bunun için payları gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesi şarttır (TTK m. 596/2). Üç ay içinde açık ve yazılı ret yoksa onay verilmiş sayılır (TTK m. 596/4).
Pay devrinde vergi ve muhasebe tarafında nelere bakılmalı?
Devir işleminin vergisel sonuçları; devreden ve devralanın gerçek kişi veya tüzel kişi olmasına, payın elde tutulma süresine ve devir bedeline göre değişir. Bu nedenle genel bir rakam vermek yerine şu noktaları kontrol listesi olarak öneriyoruz:
- Devir bedelinin gerçek duruma uygun belirlenmesi ve ödeme belgelerinin saklanması,
- Devir sözleşmesi ve noter işlemleri için damga vergisi ile harç yükümlülüklerinin önceden hesaplanması (genel çerçeve için Damga Vergisi Rehberi yazımıza bakabilirsiniz),
- Devreden ortağın kazancı veya zararı için ilgili vergi kanunlarındaki istisna ve beyan yükümlülüklerinin incelenmesi,
- Ortak cari hesabındaki alacak ve borçların devir öncesinde netleştirilmesi,
- Dağıtılmamış kârlar veya geçmiş yıl zararlarının yeni ortaklık yapısına etkisinin değerlendirilmesi.
Şirketin sermayesini artırma gibi başka sermaye işlemleriyle birlikte yapılacak devirlerde ayrıca Asgari Sermaye Uyumu yazımızdaki süreçlere de göz atmak faydalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Şirket sözleşmesini okumadan işlem yapmak. Sözleşme devri sınırlandırmış, yasaklamış veya önalım hakkı tanımış olabilir.
- Noter onayı almadan sadece adi yazılı sözleşmeyle yetinmek. Kanun, imzaların noterce onanmasını arar.
- Genel kurul kararını almamak veya karar defterine işlememek. Devir, onayla geçerli olur.
- Pay defterini güncellememek. Ortaklık bilgileri yıllar sonra bile uyuşmazlık konusu olabilir.
- Tescil başvurusunu geciktirmek. Otuz günlük süre ve sicile güvenen iyi niyetli kişilerin korunması nedeniyle gecikme risk yaratır.
- Devir bedelini ve ödeme planını yazmamak. Muhasebe ve vergi kayıtlarında belirsizlik doğurur.
Sonuç
Limited şirkette pay devri, kâğıt üzerinde basit görünse de şekil, onay ve tescil bakımından kanunun ayrı ayrı aradığı adımlardan oluşur. Noter onaylı yazılı sözleşme, genel kurul onayı, pay defteri kaydı ve ticaret sicili tescili birlikte tamamlandığında hem devreden hem devralan açısından güvenli bir ortaklık değişikliği sağlanır. Şirket sözleşmenizdeki özel hükümler ve işlemin vergisel sonuçları şirketten şirkete değiştiğinden, işlemi başlatmadan önce bir SMMM veya hukuk danışmanıyla değerlendirmeniz yerinde olur.
Ortaklık yapısı değişikliği, kuruluş ve ticaret sicili işlemlerinde destek almak için Şirket Kuruluşu sayfamızı, devir sonrası kayıt düzeni için Muhasebe ve Defter Tutma hizmetimizi inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Limited şirkette pay devri noter olmadan yapılabilir mi?
Hayır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin birinci fıkrasına göre esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Noter onayı olmadan yapılan bir devir sözleşmesi bu şekil şartını karşılamaz.
Pay devri için genel kurul onayı şart mıdır?
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse evet. Aynı maddenin ikinci fıkrası, devir için ortaklar genel kurulunun onayını şart koşar ve devrin bu onayla geçerli olacağını belirtir. Şirket sözleşmesi bu konuda farklı bir düzenleme içerebileceği için önce sözleşme metni okunmalıdır.
Genel kurul pay devrini reddedebilir mi?
Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Şirket sözleşmesi devri yasaklamışsa ya da genel kurul onay vermeyi reddetmişse ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır. Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onayı vermiş sayılır.
Pay devri ticaret siciline kim tarafından tescil ettirilir?
Kanunun 598. maddesine göre esas sermaye paylarının geçişlerinin tescili için şirket müdürleri ticaret siciline başvurur. Başvuru otuz gün içinde yapılmazsa devreden ortak, adının bu paylarla ilgili olarak silinmesi için kendisi de ticaret siciline başvurabilir.
