Personeli işten ayrılan her işverenin karşısına aynı soru çıkar: SGK işten çıkış kodu olarak hangisi seçilecek? Kod seçimi küçük bir ayrıntı gibi görünse de çalışanın işsizlik ödeneği gibi hakları ile işyerinin kayıtlarını doğrudan ilgilendirir. Bu rehberde işten çıkış kodlarının ne anlama geldiğini, SGK’nın yayımladığı listeden en sık karşılaşılan kodları ve işverenlerin dikkat etmesi gereken noktaları sade bir dille bulacaksınız.
Kısaca: İşten çıkış kodu, çalışanın ayrılış nedenini gösterir. Güncel liste için her zaman SGK’nın işten ayrılış nedenleri sayfasına bakın; bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.
İşten çıkış kodu nedir ve neden önemlidir?
Bir sigortalı çalışanın işten ayrılışı, işveren tarafından SGK’ya bildirilir. Bu bildirimde “ayrılış nedeni” olarak SGK’nın belirlediği numaralı kodlardan biri seçilir. Örneğin çalışanın kendi isteğiyle ayrılması, işverenin iş sözleşmesini feshetmesi, belirli süreli sözleşmenin bitmesi veya emeklilik ayrı kodlarla gösterilir.
Kodun önemi şuradan gelir: Ayrılışın hangi nedenle gerçekleştiği, çalışanın işsizlik ödeneğinden yararlanıp yararlanamayacağı ve kıdem veya ihbar tazminatı konusundaki olası tartışmalar açısından belirleyici bir kayıt oluşturur. Bu nedenle kodun, iş sözleşmesinin gerçekte nasıl sona erdiğiyle uyumlu olması gerekir. Tazminat hesapları için kıdem tazminatı hesaplama aracımızı ve ihbar tazminatı ve ihbar süreleri yazımızı inceleyebilirsiniz.
SGK listesinden sık kullanılan işten çıkış kodları
Aşağıdaki tablo, SGK’nın yayımladığı işten ayrılış nedenleri sayfasından derlenmiştir. Tabloda yer alan açıklamalar özet niteliğindedir; resmî metin için SGK sayfasına bakınız.
| Kod | Ayrılış nedeni (özet) |
|---|---|
| 1 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi |
| 2 | Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi |
| 3 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa) |
| 4 | Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi |
| 5 | Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi |
| 8 | Emeklilik için yaşlılık veya toptan ödeme nedeniyle ayrılma |
| 9 | Malullük nedeniyle ayrılma |
| 10 | Ölüm |
| 11 | İş kazası sonucu ölüm |
| 12 | Askerlik |
| 15 | Toplu işçi çıkarma |
| 17 | İşyerinin kapanması |
| 18 | İşin sona ermesi |
| 22 | Diğer nedenler |
| 23 | İşçinin zorunlu nedenle fesih |
| 24 | İşçinin sağlık nedeniyle fesih |
| 25 | İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle işçinin fesih |
| 38 | Doğum nedeniyle kendi isteğiyle ayrılma |
SGK listesinde 19 numaralı kod (sezon bitimi) ve 20 numaralı kod (kampanya bitimi) için, işin tekrar başlamayacağı durumlarda 4 numaralı kodun kullanılması gerektiği ayrıca belirtilmiştir.
İşverenin haklı nedenle feshinde kullanılan kodlar (42–50)
SGK listesinde, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II numaralı bendinin (A)–(I) alt bentleri kapsamındaki işçinin kusuruna dayanan fesihler için ayrı kodlar yer alır. Bunlar, 42’den 50’ye kadar sıralanır ve her biri ilgili alt bende karşılık gelir:
- 42 (A): Sözleşme yapılırken gerekli niteliklere sahip olmadığının ortaya çıkması
- 43 (B): İşverene veya ailesine hakaret niteliğinde söz ve davranışlar
- 44 (C): Başka bir işçiye cinsel tacizde bulunma
- 45 (D): İşverene, ailesine veya başka bir işçiye saldırı
- 46 (E): Güveni kötüye kullanma, hırsızlık veya sır açıklama
- 47 (F): İşyerinde, kapsamı yedi günden fazla hapisle sonuçlanan ve ertelenmeyen bir suç işleme
- 48 (G): Mazeretsiz ardışık iki gün veya bir ay içinde iki iş günü devamsızlık
- 49 (H): Hatırlatmaya rağmen görevi yapmayı sürekli reddetme
- 50 (I): İşyerinin güvenliğini tehlikeye düşürme
Bu kodların seçilmesi, bir fesih nedeninin ispatı gereken ciddi bir iddia olduğunu da hatırlatır. Haklı neden iddiasının belgelenebilir olması gerekir; belirsiz durumlarda hukuki destek alınması yerinde olur.
İşten ayrılış bildirgesi ne zaman verilir?
SGK’nın ilgili sayfasına göre, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanları çalıştıran işverenler, sigortalılığın sona ermesini işten ayrılışı takip eden on gün içinde e-sigorta yoluyla SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bu bilgi SGK’nın bildirim sayfasında yer almaktadır.
Özel sektör çalışanlarının büyük çoğunluğunu oluşturan 4/a kapsamı için işten ayrılış bildiriminin süresi ve usulü, SGK’nın yönetmelik ve duyurularına göre uygulanır; ayrılışın yapıldığı ayın Aylık Prim ve Hizmet Belgesi / Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi içinde de işten çıkış nedeni belirtilir. Bu konuda ayrıntı için Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi rehberimize bakabilirsiniz.
Bildirim yapılmazsa ne olur?
5510 sayılı Kanun’un 8. maddesi, işverenin 4/a kapsamındaki sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle SGK’ya bildirmesini öngörür. Aynı maddede inşaat, balıkçılık ve tarım işyerleri için çalışmaya başlatıldığı gün gibi özel düzenlemeler bulunur. Kanunun 102. maddesi uyarınca bu bildirgeyi süresinde ya da belirlenen usule uygun vermeyenlere her sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır. Bildirgenin verilmediğinin denetimle tespit edilmesi halinde ceza asgari ücretin iki katına, bir yıl içinde tekrarında ise beş katına çıkar. Ayrıntılar için 5510 sayılı Kanun’un metnine (mevzuat.gov.tr) bakabilirsiniz. İşe giriş tarafı için SGK işe giriş bildirgesi yazımız da faydalıdır.
İşverenler için kontrol listesi
- Fesih biçimini belirleyin: İstifa mı, işveren feshi mi, süre bitimi mi, emeklilik mi? Kod bu gerçek duruma uymalıdır.
- Belgeleri saklayın: İstifa dilekçesi, fesih bildirimi, tutanak veya emeklilik yazısı gibi belgeleri arşivleyin.
- Güncel listeyi kontrol edin: Kodlar ve açıklamalar değişebilir; bildirimden önce SGK’nın güncel listesine bakın.
- Süreyi takip edin: Hangi sigortalılık kapsamında olduğunu ve ilgili bildirim süresini doğrulayın.
- Bordroyla eşleştirin: Ayrılış tarihi, son maaş, kullanılmayan izinler ve tazminat hesapları bildirimle tutarlı olmalıdır. İzin hakları için yıllık izin hakkı ve ücreti yazısına göz atın.
Bordro, SGK bildirimleri ve işe giriş-çıkış süreçlerinizi düzenli yürütmek istiyorsanız Bordro ve SGK hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Çalışan istifa ettiği halde işveren feshi kodunun seçilmesi veya tersi
- Sezon veya kampanya bitiminde işin tekrar başlamayacağı durumda 4 numaralı kod yerine yanlış kodun kullanılması
- Eski bir listeden kod bakılması ve güncel listenin kontrol edilmemesi
- Ayrılış tarihinin bildirim ve bordroda farklı girilmesi
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir SMMM veya iş hukuku uzmanından görüş alınız. Resmî kaynak: SGK İşten Ayrılış Nedenleri.
Sık sorulan sorular
SGK işten çıkış kodu nedir?
Sigortalı çalışanın işten ayrılış nedenini gösteren koddur. İşveren, işten ayrılış bildirgesinde çalışanın hangi nedenle ayrıldığına uygun kodu seçer. SGK'nın yayımladığı işten ayrılış nedenleri listesinde her kodun karşılığı yazılıdır.
İşten çıkış kodu yanlış girilirse ne olur?
Kod, çalışanın ayrılış nedenini SGK kayıtlarına yansıttığı için yanlış seçim çalışanın işsizlik ödeneği gibi haklarını ve tarafların sonraki uyuşmazlıklarını etkileyebilir. Hata fark edildiğinde SGK'nın belirlediği usule göre düzeltme yapılmalı, gerekirse bir SMMM veya bordro uzmanına danışılmalıdır.
4/c'li çalışanlar için işten ayrılış bildirimi ne zaman yapılır?
SGK'nın ilgili sayfasına göre 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için işveren, işten ayrılışı takip eden on gün içinde e-sigorta yoluyla bildirim yapmakla yükümlüdür.
Hangi kodları kullanacağımı nereden öğrenirim?
Güncel liste SGK'nın işten ayrılış nedenleri sayfasında ve e-Bildirge ekranında yer alır. Kodlar zaman içinde değişebildiği için yalnızca blog yazılarına değil, SGK'nın güncel listesine bakılmalıdır.
