Şirket yıl boyunca kâr elde ettiğinde bu tutarı ortaklarına nasıl ve hangi vergi yüküyle aktaracağı, girişimcilerin en sık sorduğu konulardan biridir. Kâr payı dağıtımı (halk arasındaki adıyla temettü), şirketin vergilendirilmiş kazancının ortaklara pay edilmesidir ve bu aşamada ayrıca bir vergi kesintisi, yani kâr payı stopajı devreye girer. Bu rehberde limited ve anonim şirketlerde kâr dağıtımının adımlarını, stopajın nasıl çalıştığını, ortağın beyan ve mahsup sürecini ve sık yapılan hataları sade dille anlatıyoruz.
Özet: Kâr payı dağıtılırken şirket, ortağa ödeme yaparken stopaj keser ve bunu muhtasar beyanname ile bildirir. Gerçek kişi ortak için kesintinin oranı Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir; GİB rehberine göre 22 Aralık 2024’ten itibaren %15’tir.
Kâr payı nedir, ne zaman doğar?
Kurumlar vergisi mükellefi bir şirket önce kazancı üzerinden kurumlar vergisini öder. Ardından kalan dönem kârının ortaklara aktarılması kâr dağıtımı olarak adlandırılır. Kâr payı, ortak açısından menkul sermaye iradı sayılır. Ücret ya da ticari kazançtan farklı bir gelir türüdür.
Dağıtımın hukuki dayanağı şirketin organ kararıdır:
- Limited şirket: Ortaklar kurulu kâr dağıtım kararını alır.
- Anonim şirket: Genel kurul kararı gerekir.
Kararın ardından ortağa yapılan ödeme nakden olabileceği gibi hesaben de olabilir. Ortağın cari hesabına alacak yazılması da kayıt açısından ödeme sayılabildiğinden, kâr dağıtım kararının muhasebe kaydı ve stopaj süreci birlikte planlanmalıdır.
Kâr payı stopajı nasıl uygulanır?
Kâr payı üzerindeki vergi kesintisinin kanuni dayanağı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun ilgili maddeleridir. Oran ise kanunda sabit yazılmaz; Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir.
- 22 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 32760) yayımlanan 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile tam mükellef kurumların dağıttığı kâr paylarındaki tevkifat oranı %10’dan %15’e çıkarılmıştır.
- GİB’in Menkul Sermaye İradı Elde Eden Mükellefler İçin Vergi Rehberi de kesinti oranını “22 Aralık 2024 tarihinden itibaren uygulanmak üzere %15” olarak belirtir.
Karara ait Resmî Gazete sayısına Resmî Gazete’nin 22 Aralık 2024 tarihli arşiv sayfasından ulaşılabilir. Oranlar değişebildiği için dağıtım yapılacağı gün yürürlükteki Cumhurbaşkanı Kararı ve GİB duyuruları mutlaka kontrol edilmelidir.
Kesinti, kâr payının brüt tutarı üzerinden hesaplanır ve ortağa net tutar ödenir. Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsal olup yalnızca hesap mantığını göstermek içindir:
| Kalem | Tutar (varsayımsal) |
|---|---|
| Ortağa dağıtılan brüt kâr payı | 100.000 TL |
| %15 stopaj | 15.000 TL |
| Ortağın eline geçen net tutar | 85.000 TL |
Kimlere ödeme yapılırken kesinti yapılır?
Kesintinin kimlere uygulandığı, alıcının statüsüne göre değişir. 9286 sayılı kararın kapsamında tam ve dar mükellef gerçek kişiler, dar mükellef kurumlar ile vergi mükellefi olmayan veya vergiden muaf kişi ve kurumlar bulunmaktadır. Tam mükellef bir kurumun başka bir tam mükellef kuruma dağıttığı kâr payında ise kural olarak stopaj yapılmaz. Bu ayrım, holding yapılarında önemlidir. Yabancı ortaklar için ayrıca çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları gündeme gelebilir; konunun ayrıntısı için yabancıların Türkiye’de şirket kurması yazımıza göz atabilirsiniz.
Şirket tarafında adım adım süreç
- Mali tabloları kesinleştirin: Dönem kârı ve kurumlar vergisi hesaplanmadan dağıtım yapılmamalıdır. Beyanname süreci için kurumlar vergisi beyannamesi rehberimize bakabilirsiniz.
- Dağıtılabilir kârı belirleyin: Geçmiş yıl zararları ve kanunen ayrılması gereken yedek akçeler dağıtılabilir tutarı etkiler. Bu hesap için esas sözleşme ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
- Organ kararını alın: Limited şirkette ortaklar kurulu, anonim şirkette genel kurul kararı yazılı hale getirilmelidir.
- Stopajı hesaplayın ve kesin: Ödeme yapılırken ortak bazında brüt, kesinti ve net tutarlar ayrı ayrı tutulmalıdır.
- Muhtasar beyannameyle bildirin: Kesilen vergi muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir; süre ve ödeme ayrıntıları için stopaj rehberimizdeki süre tablosuna bakabilirsiniz.
- Kayıtları saklayın: Karar defteri, dağıtım tablosu ve ödeme dekontları incelemelerde ilk istenen belgeler arasındadır.
Ortak tarafında beyan ve mahsup
GİB rehberine göre gerçek kişilerin tam mükellef kurumlardan elde ettiği hisse senedi kâr payları ile iştirak hisselerinden doğan kazançların yarısı gelir vergisinden istisnadır. Kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınır. Beyana tabi başka gelir yoksa ve vergiye tabi tutar rehberde belirtilen yıllık haddi aşıyorsa yıllık gelir vergisi beyannamesi verilir. Bu had her yıl değiştiği için ilgili yılın GİB rehberi kontrol edilmelidir.
Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kâr dağıtımı sırasında kesilen stopajın tamamı mahsup edilir. Rehbere göre istisnaya isabet eden kısım da dahil olmak üzere kesintinin tamamı mahsup edilir; mahsup sonrası artan tutar genel hükümler çerçevesinde iade edilebilir. Dolayısıyla beyan haddinin altında kalan ortaklar için stopaj kesin vergi gibi sonuçlanırken, haddin üstüne çıkan ortaklar için hesap yıllık beyanda yeniden yapılır.
Karşılaştırma: Kâr dağıtmak mı, şirkette bırakmak mı?
| Konu | Kârı dağıtmak | Kârı şirkette bırakmak |
|---|---|---|
| Ortağın eline geçen para | Evet, stopaj sonrası net tutar | Hayır |
| Stopaj | Dağıtım sırasında doğar | Dağıtım olmadığı sürece doğmaz |
| Şirketin finansmanı | Nakit çıkışı olur | Öz sermaye güçlenir |
| Planlama ihtiyacı | Karar, kayıt ve stopaj takibi | Kâr kalemlerinin izlenmesi |
Hangi yolun uygun olduğu şirketin nakit durumuna, yatırım planına ve ortakların ihtiyacına göre değişir. Kararı vermeden önce vergisel sonuçları bir mali müşavirle birlikte değerlendirmek yararlı olur.
Sık yapılan hatalar
- Kâr payı yerine “avans” ya da “borç” kaydı yapmak: Ortağa yapılan ödemelerin niteliği belgelenmediğinde vergi incelemelerinde sorun çıkabilir. Süreç hakkında bilgi için vergi incelemesi süreci yazımıza bakabilirsiniz.
- Kurumlar vergisi hesaplanmadan dağıtım yapmak: Dağıtım, kesinleşmiş ve vergilendirilmiş kâra dayanmalıdır.
- Stopajı geç beyan etmek: Gecikme durumunda gecikme zammı gündeme gelir. Hesaplama için gecikme faizi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
- Organ kararını belgelememek: Karar yazılı ve imzalı olmalı, ilgili deftere işlenmelidir.
- Eski oranla hesap yapmak: Oran Cumhurbaşkanı Kararıyla değişebildiği için kesinti öncesinde güncel karar kontrol edilmelidir.
Sonuç
Kâr payı dağıtımı; organ kararı, doğru stopaj hesabı, muhtasar beyan ve ortağın yıllık beyan süreciyle birlikte düşünülmesi gereken bir zincirdir. Şirket tarafında en kritik nokta, dağıtımın kesinleşmiş kâra dayanması ve kesintinin doğru oran ve zamanda yapılmasıdır. Kâr dağıtım planınızı oluştururken vergi danışmanlığı hizmetimizden destek alabilirsiniz.
Başvurulabilecek resmî kaynaklar: GİB Menkul Sermaye İradı Rehberi, Resmî Gazete (22.12.2024), mevzuat.gov.tr.
Sık sorulan sorular
Kâr payı dağıtımında stopaj oranı kaçtır?
9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile kâr payı tevkifat oranı %10'dan %15'e çıkarılmış ve karar 22 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. GİB'in Menkul Sermaye İradı Rehberi de bu oranı 22 Aralık 2024'ten itibaren uygulanmak üzere %15 olarak göstermektedir. Oranın güncel durumu için yayımlanan son Cumhurbaşkanı Kararları ve GİB duyuruları kontrol edilmelidir.
Kâr dağıtmadan şirkette bırakılan kâr için stopaj ödenir mi?
Kâr payı stopajı, kârın dağıtımı aşamasında gündeme gelir. Kârın dağıtılmayıp şirkette bırakılması veya sermayeye eklenmesi kural olarak kâr dağıtımı sayılmaz; ancak uygulamada istisnalar ve ayrıntılar bulunduğundan işlem öncesinde mali müşavirinize danışmanız önerilir.
Kâr payı alan ortak yıllık beyanname vermek zorunda mıdır?
Gerçek kişi ortağın tam mükellef kurumlardan elde ettiği kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisnadır; kalan tutar GİB rehberinde belirtilen yıllık beyan haddini aşıyorsa beyan edilir. Beyan haddi her yıl güncellendiği için ilgili yılın GİB rehberi esas alınmalıdır.
Limited şirkette kâr dağıtım kararını kim verir?
Limited şirketlerde bu karar ortaklar kurulunca, anonim şirketlerde ise genel kurulca alınır. Kararın şirketin esas sözleşmesine ve Türk Ticaret Kanunu'na uygun olması gerekir.
